شورای رقابت در آخرین اصلاحیههای خود، چارچوب تازهای برای بازار فروش خودروهای سواری تصویب کرده است که هدف آن مدیریت انحصار، شفافسازی قیمتگذاری و تعیین قواعد عرضه و تقاضاست. این دستورالعمل که از مصوبات قبلی تکامل یافته، همزمان تکالیف جدیدی برای سازندگان و محدودیتهایی برای خریداران وضع میکند تا فضای بازار رقابتیتر و شفافتر شود.
چرایی تنظیم مجدد و دامنه مصوبه
شورای رقابت با استناد به قوانین مرتبط و بررسی وضعیت تمرکز تقاضا، بازار خودروهای سواری تولیدی و مونتاژی را انحصاری تشخیص داده و برای اصلاح ساختار عرضه و قیمتها وارد عمل شده است. در اصلاحات بعدی، خودروهای برقی سواری از شمول برخی الزامات مستثنی شدند و خودروهای وارداتی نیز در تاریخهایی به فراخور مصوبات جداگانه از دستورالعمل خارج یا تعدیل شدهاند.
قواعد جدید قیمتگذاری
اصول قیمتگذاری براساس ضوابط هیئت تعیین و تثبیت قیمتها بهعهده عرضهکنندگان است؛ آنها موظفاند قیمتهای پیشنهادی را محاسبه و به سازمان حمایت اعلام کنند و سازمان حمایت نیز ظرف یک ماه نسبت به اظهار نظر اقدام میکند. در صورت عدم پاسخ، قیمتها بهصورت ضمنی مورد تأیید تلقی میشوند. علاوه بر این، مکانیزمی تحت عنوان «شاخص رقابتپذیری» (CI) بر پایه مقایسه با حداقل سه خودروی مشابه خارجی تعریف شده که رتبه رقابتپذیری هر مدل را تعیین میکند و عرضهکننده موظف است این برچسب را در دسترس مشتری قرار دهد. خودروهایی که رتبه «F» دریافت کنند، تا ارتقاء رتبه امکان افزایش قیمت ندارند. همچنین مبنای محاسبه قیمت پایه رقابتی براساس میانگین یکماهه نرخ ارز رسمی لحاظ میشود.
محدودیتها و شرایط خریداران
از جمله محدودیتهای مهم: حداقل سن خریدار 18 سال است؛ همچنین افرادی که در 48 ماه گذشته از شرکتهای ایرانخودرو یا سایپا فاکتور خرید داشتهاند، امکان ثبتنام در این دو شرکت را نخواهند داشت. انتقال حقوق خرید، فروش حواله یا واگذاری امتیاز حتی بهصورت وکالتی ممنوع است و صلح قرارداد پذیرفته نمیشود. برخی گروهها از قبیل مشمولین قوانین حمایتی خانواده طبق تبصره مصوبات، استثنائاتی دارند.
تکالیف عرضهکنندگان
عرضهکنندگان موظف شدهاند برنامه تولید سالانه خود را بهتفکیک ماه اعلام و میزان تحقق آن را هر ماه به شورای رقابت گزارش کنند. در اعلام طرحهای فروش باید مشخصات محصول و تعداد عرضه و بازه ثبتنام شفاف باشد و در صورت بیشتر بودن تقاضا نسبت به عرضه، تخصیص از طریق قرعهکشی تحت نظارت نهادهای ذیصلاح انجام شود. نکته مهم دیگر اینکه پیشفروش خودرو بدون تعیین قیمت مجاز نیست.
جمعبندی و پیامدها
این مجموعه اصلاحات با هدف کاهش اثرات انحصار، افزایش شفافیت قیمتها و جلوگیری از سوءاستفاده در فروش خودرو تدوین شده است. اجرای دقیق بندها و نظارت سازمانها میتواند به ساماندهی بازار و بهبود دسترسی مصرفکنندگان به اطلاعات منجر شود؛ اما تأثیر نهایی بستگی به نحوهاطلاعرسانی، اجرای کامل تکالیف عرضهکنندگان و پاسخگویی سازمانهای ناظر دارد.
