اگر اصطلاح «هواگیری ترمز» در ذهن شما تصویری از یک فرد تمیز و آرام را تداعی میکند که پای خود را روی پدال ترمز گذاشته و در همان حال فرد دیگری که زیر خودرو قرار گرفته، با چهرهای خسته، کلافه و کمی عصبی فریاد میزند: «پایین نگه دار!» باید گفت تصویر ذهنی شما کاملا درست است. هواگیری ترمز یکی از کارهای تعمیر و نگهداری عمومی خودرو است که بسیاری از افراد تمایل چندانی به انجام آن ندارند، اما این فرآیند از جمله اقداماتی است که در طول عمر مفید هر خودرو باید چندین بار انجام شود.
به طور معمول توصیه میشود که هر دو تا سه سال یک بار، سیستم ترمز خودرو هواگیری شود تا عملکرد ترمز در بهترین وضعیت ممکن باقی بماند. دلیل این موضوع آن است که گاهی مقدار کمی هوا در داخل لولههای ترمز به دام میافتد. این هوا باعث میشود هنگام فشردن پدال، احساس نرمی یا حالت اسفنجی به وجود بیاید. اگر میزان ورود هوا بیشتر باشد، احتمال بروز اختلال جدی یا حتی از کار افتادن کامل سیستم ترمز وجود دارد.
حال شاید این پرسش پیش بیاید که اصلا هوا چگونه وارد سیستم ترمز میشود؟ در واقع ورود هوا میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. مثلا در هنگام برخی سرویسها یا در صورت وجود نشتی، امکان ورود هوا به مدار ترمز وجود دارد. حتی در شرایطی مثل سائیدگی بیش از حد لنتها یا عادتهای رانندگی نادرست، برای مثال رانندهای که مدام با شدت زیاد روی ترمز میکوبد، هوا میتواند به شکل نامحسوس وارد سیستم شود.
وقتی شما ترمز را هواگیری میکنید، در حقیقت تمام هوای ناخواسته را از مدار خارج میسازید. نتیجه این کار، عملکرد دقیقتر و مطمئنتر ترمزها خواهد بود؛ به طور کلی سه روش اصلی برای هواگیری ترمزها وجود دارد:
- استفاده از پمپ خلا (Vacuum pumping)
- استفاده از پمپ فشار (Pressure pumping)
- روش دستی (Pump and hold)
همچنین اگر مشاهده کردید سطح مایع در سیلندر اصلی ترمز پایین آمده است، باید این موضوع را جدی بگیرید. سیستم ترمز به صورت یک مدار بسته طراحی شده و اصولا نباید مایعی از آن خارج شود. بنابراین پایین بودن سطح مایع، میتواند نشانهای از وجود نشتی باشد و در چنین شرایطی اولین اقدام باید یافتن محل نشتی و رفع آن باشد.
در این مقاله به بررسی کامل هر یک از روشها میپردازیم. اما پیش از آن، لازم است ابزارها و وسایل مورد نیاز برای انجام این فرآیند را بشناسیم.
وسایل مورد نیاز برای هواگیری ترمز
پیش از آغاز فرآیند، لازم است تمام ابزارها و وسایل مورد نیاز خود را آماده کرده و در دسترس قرار دهید. این کار اهمیت زیادی دارد زیرا خود عملیات هواگیری به اندازه کافی دشوار و زمانبر است و قطع کردن کار برای پیدا کردن یک آچار یا وسیله کوچک، میتواند کار را سختتر کند. بنابراین بهتر است یک چکلیست کامل تهیه کنید:
- یک آچار رینگ ۱۰ میلیمتری برای ترمزهای دیسکی و آچار ۸ میلیمتری برای ترمزهای کاسهای. حتما پیش از شروع مطمئن شوید این اندازهها دقیقا متناسب با پیچهای هواگیری خودرو شما هستند.
- دستکم یک قوطی روغن ترمز برای هواگیری ساده و تا سه قوطی در صورتی که قصد تعویض کامل مایع ترمز را دارید.
- یک سرنگ یا وسیلهای مشابه (Turkey baster) برای تخلیه مایع و رسوبات قدیمی از مخزن سیلندر اصلی.
- لوله پلاستیکی شفاف.
- یک قوطی اسپری تمیز کننده ترمز.
- بالابر خودرو یا چهار پایه جک استاندارد.
- یک بطری یکبارمصرف برای جمعآوری مایع.
- تکههای متعدد پارچه یا دستمال کهنه برای پاک کردن نشتها.
همچنین بسته به روشی که انتخاب میکنید، نیاز به ابزار یا امکانات بیشتری خواهید داشت:
- یک همکار دقیق و صبور (در روش دو نفره)
- دستگاه هواگیری خلأ (روش یک نفره)
- دستگاه هواگیری تحت فشار (روش یک نفره)
- پیچهای هواگیری یکطرفه (روش یک نفره)
همانطور که در اصطلاح معروف گفته میشود «دو بار اندازه بگیر، یک بار ببر»، این نکته در مورد هواگیری ترمز هم صدق میکند. آمادهسازی دقیق ابزارها و شناخت روش کار، احتمال خطا را کاهش میدهد.
انتخاب مایع ترمز
هنگام خرید مایع ترمز، با گزینههای مختلفی مواجه میشوید. معمولا بهترین انتخاب، همان مایعی است که سازنده خودرو با رتبه DOT مشخص کرده است. اگر تصمیم گرفتید از مایع با استاندارد متفاوت استفاده کنید، باید کل سیستم را کاملا تخلیه و شستوشو کنید. توجه داشته باشید که داشتن رتبه بالاتر DOT الزاما به معنای نیاز کمتر به هواگیری نیست.
آمادهسازی برای هواگیری ترمز
وقتی ابزارهای خود را تهیه کردید، میتوانید برای شروع فرآیند آماده شوید. جالب اینجاست که تقریبا در همه روشها، ابزار پایه یکسان هستند. پیشنهاد میشود یک روز قبل از هواگیری، کمی روغن روانکننده به پیچهای هواگیری بزنید تا باز کردن آنها راحتتر باشد. چون این پیچها توخالی هستند، وارد آوردن فشار زیاد یا ضربه با چکش میتواند موجب آسیب شود.
در روز انجام کار، خودرو را روی پایه جک یا بالابر مطمئن قرار دهید و امنیت آن را کنترل کنید. سپس هر چهار چرخ را باز کنید. برای جلوگیری از افتادن کامل پدال، یک مهره چرخ را مجددا در جای خود محکم کنید و یک قطعه چوب زیر پدال ترمز قرار دهید.
پیش از آغاز کار، مخزن سیلندر اصلی را با مایع ترمز تازه پر کنید و در طول فرآیند، همواره سطح مایع را بالاتر از خط نشانه نگه دارید. در هر بار پر کردن، درپوش مخزن را دوباره سر جای خود بگذارید.
لوله پلاستیکی شفاف را از اولین پیچ هواگیری به یک بطری یکبارمصرف روی زمین وصل کنید. دقت کنید طول لوله به اندازهای باشد که بدون نگرانی به بطری برسد. اگر بار اولتان است، مقداری مایع نو داخل بطری بریزید و انتهای لوله را درون آن قرار دهید تا مانع بازگشت هوا به سیستم شود.
بازگشت به نقطه شروع
فرآیند هواگیری ترمز معمولا بهصورت یک دور ساده به دور خودرو پایان نمییابد. در بسیاری از مواقع لازم است هر ترمز را چندین بار هواگیری کنید تا مطمئن شوید هیچ هوایی باقی نمانده است. اگر در طی کار دوباره مقداری هوا به داخل سیستم بازگردد، نیاز است که یک دور دیگر فرآیند را تکرار کنید. بنابراین داشتن وسایل و ابزار مورد نیاز در نزدیکیتان میتواند جلوی بروز مشکلات و وقفههای غیرضروری را بگیرد.
هواگیری ترمز با یک نفر
اگر قصد دارید بهتنهایی ترمزهای خودرو را هواگیری کنید، خوشبختانه ابزارها و تجهیزاتی وجود دارند که این کار را سادهتر میکنند. این ابزارها را میتوانید بهراحتی از فروشگاههای لوازم یدکی یا به صورت اینترنتی تهیه کنید.
یکی از این ابزارها پمپ خلأ است. عملکرد این پمپ بر اساس مکش مایع ترمز از طریق پیچهای هواگیری انجام میشود. با این حال یک مشکل رایج وجود دارد؛ اگر اتصال پمپ به پیچ به اندازه کافی محکم نباشد، امکان ورود هوا به سیستم وجود دارد. بنابراین قبل از اتصال پمپ، باید پیچ و محل اتصال آن را با اسپری تمیزکننده ترمز کاملا پاک کنید. همچنین توجه داشته باشید که انواع مختلفی از پمپ خلأ وجود دارد و برای استفاده درست، باید دفترچه راهنمای دستگاه را مطالعه کنید.
روش دیگر، استفاده از پمپ فشار است. این پمپ با وارد کردن فشار به مخزن سیلندر اصلی، مایع ترمز را از طریق شیرهای هواگیری به بیرون هدایت میکند. مزیت این روش آن است که پمپ خود دارای مخزن مایع است و در نتیجه نیازی نیست که بهطور مداوم سطح مخزن سیلندر اصلی را بررسی و پر کنید.
علاوه بر این، پیچهای یکطرفه هواگیری نیز وجود دارند. این پیچها مانند یک شیر یکطرفه عمل میکنند؛ به این معنا که هنگام فشردن پدال، هوا و مایع به بیرون هدایت میشوند اما بلافاصله قبل از بازگشت هوا به سیستم، شیر بسته میشود. در این روش، یک سمت شیر را به پیچ هواگیری و سمت دیگر را به لوله شفاف متصل میکنید. سپس با فشردن پدال ترمز، فرآیند خروج هوا انجام میشود و هوای تازه امکان بازگشت ندارد.
چه از پمپ خلأ استفاده کنید، چه از پمپ فشار و یا پیچهای یکطرفه، در همه این روشها لازم است هر ترمز را چندین بار هواگیری کنید تا مطمئن شوید تمام هوای محبوس شده بهطور کامل خارج شده است.
نظارت بر مخزن ترمز
یک نکته بسیار مهم این است که هرگز اجازه ندهید سطح مایع در مخزن سیلندر اصلی بهطور کامل خالی شود. اگر مخزن خشک شود، کل سیستم هوا میگیرد و این موضوع کار شما را بسیار سختتر خواهد کرد. همیشه سطح مایع را دستکم نیمهپر نگه دارید.
هواگیری ترمز با دو نفر
روش سنتی و رایج هواگیری، همان روش دو نفره است که بر اساس هماهنگی میان فشردن پدال ترمز و باز و بسته کردن پیچهای هواگیری انجام میشود. در این روش ارتباط دقیق میان دو نفر بسیار مهم است؛ چراکه کوچکترین بیتوجهی میتواند باعث ورود دوباره هوا به سیستم شود.
مراحل کار به این صورت است:
مرحله اول: پس از قرار دادن خودرو روی پایه جک و باز کردن چرخها، درپوش لاستیکی پیچ هواگیری را بردارید. آچار رینگی را روی پیچ قرار دهید اما هنوز آن را باز نکنید. ابتدا لوله شفاف را به سر پیچ متصل کرده و سر دیگر آن را داخل بطری یکبارمصرف قرار دهید تا مایع ترمز جمعآوری شود.
مرحله دوم: از همکار خود بخواهید سه بار پدال ترمز را فشار دهد و در بار آخر آن را تا انتها نگه دارد. او باید پدال را در همان وضعیت نگه دارد تا زمانی که شما اجازه رها کردن بدهید.
مرحله سوم: هنگامی که پدال در پایینترین وضعیت قرار گرفت، پیچ هواگیری را یکچهارم دور باز کنید. این کار باعث خروج مایع و هوای محبوسشده خواهد شد. تنها چند ثانیه پیچ را باز نگه دارید و سپس مجددا محکم ببندید. در همین حین فردی که روی پدال فشار داده، حس میکند پدال به سمت کف خودرو حرکت میکند. پس از بسته شدن پیچ، به او علامت دهید که میتواند پدال را رها کند. این فرآیند را آنقدر تکرار کنید تا در مایع خروجی داخل لوله دیگر هیچ حباب هوایی دیده نشود.
مرحله چهارم: پس از اتمام کار در هر چهار چرخ، پدال ترمز را امتحان کنید. اگر همچنان حالت اسفنجی داشت، باید دوباره مراحل را تکرار کنید. همچنین پیچها را از نظر نشتی بررسی کنید.
مرحله پنجم: اگر همه چیز درست بود، درپوشهای لاستیکی پیچها را مجددا نصب کنید، چرخها را سر جای خود ببندید و خودرو را پایین بیاورید. در نخستین رانندگی آزمایشی، ابتدا در یک محیط امن ترمزها را امتحان کنید و پس از اطمینان از عملکرد صحیح، وارد خیابان شوید.
ترتیب هواگیری
یکی از جزئیات بسیار مهم در هواگیری ترمز، رعایت ترتیب درست است. ترتیب بستگی به نوع سیستم انتقال نیرو دارد. همیشه پیش از شروع کار به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید. یک روش ساده برای یادآوری ترتیب این است که بر روی لاستیکها برچسبهای شمارهدار بچسبانید. در خودروهای دیفرانسیل عقب، معمولا باید از چرخ عقب سمت راست شروع کنید، سپس به چرخ عقب سمت چپ بروید، بعد از آن چرخ جلو سمت راست و در نهایت چرخ جلو سمت چپ. اما در خودروهای دیفرانسیل جلو، معمولا ترتیب بهصورت ضربدری انجام میشود.
مطالب مرتبط:
