چین جزئیات نحوه اجرایی شدن استاندارد پیشنهادی ملی GB/T 46991.1-2025 را منتشر کرد؛ سندی که دقت نمایش وضعیت باتری و شاخصهای دوام باتری خودروهای سواری برقی سبک را تعیین میکند و محدودیتهای مشخصی برای اختلاف بین مقدار نمایش داده شده در داشبورد و مقدار اندازهگیریشده قائل شده است.
محتوای کلی و زمانبندی افشا
طبق گزارشی که در تاریخ 2 اوت منتشر شد، متن اجرایی GB/T 46991.1-2025 شفافاً محدودههای خطا برای نمایش “وضعیت انرژی قابل دسترس” و قواعد ارزیابی دوام باتری را تعیین میکند. این استاندارد تحت هدایت وزارت صنعت و فناوری اطلاعات (MIIT) و سازمان استانداردسازی چین (SAC) تدوین شده و گروه کارشناسی به رهبری یو یانگ (Yu Yang) در تنظیم محتوای فنی نقش داشتهاند. لازم به ذکر است که این سند بهصورت استاندارد پیشنهادی منتشر شده و ماهیتاً یک الزام اجباری نظارتی نیست.
سقف خطای نمایش SOCE: ۵٪
یکی از بندهای کلیدی این استاندارد به دقت اطلاعاتی که به راننده نمایش داده میشود اختصاص دارد. سند، شاخص “State of Available Energy” یا بهاختصار SOCE را بهعنوان نسبت انرژی فعلی قابل استفاده باتری به انرژی قابل استفاده باتریِ خودرو در وضعیت کارخانهای جدید تعریف میکند. در این چارچوب، انحراف نسبی بین مقدار SOCE نمایش داده شده روی خودرو و مقدار اندازهگیریشده فیزیکی نباید از ۵٪ فراتر رود؛ به عبارت دیگر نمایش داشبورد نمیتواند بیش از ۵٪ با مقدار واقعی اختلاف داشته باشد.
تعیین سقف ۵٪ برای انحراف نمایش SOCE بهعنوان معیاری مرجع، گامی در جهت ایجاد یک زبان مشترک برای تولیدکنندگان، آزمایشگاهها و مصرفکنندگان است تا بتوانند سلامت باتری را بهصورت کمی و قابل اتکا مقایسه و ارزیابی کنند.
تفاوت مفهومی SOCE و SOC و ضرورت اندازهگیری دقیق
SOCE با مفهومی که رانندگان عموماً میشناسند یعنی SOC (State of Charge) متفاوت است: SOC نشاندهنده میزان انرژی باقیمانده در باتری در حین بهرهبرداری عادی و بر اساس شارژ فعلی است، در حالی که SOCE نمایانگر ظرفیت باقیمانده بلندمدت باتری نسبت به زمان تولید است و معیاری برای سنجش افت ظرفیت ناشی از پیری و چرخهها به حساب میآید. این تفکیک مفهومی برای خریداران و دارندگان خودرو اهمیت دارد، زیرا SOC صرفاً نشان میدهد چقدر انرژی برای ادامهی سفر موجود است، اما SOCE کیفیت کلی و عمر مفید باتری را بهتر نشان میدهد.
تعریف و اجرای مفهوم «مسافت مجازی» (Virtual Mileage)
متن GB/T 46991.1-2025 همچنین به مصرف انرژی خارج از رانندگی عادی میپردازد؛ مواردی مانند تخلیهای که هنگام پارک بودن خودرو یا هنگام کارکرد لوازم جانبی رخ میدهد. این نوع مصرف باید به یک “مسافت معادل” یا Virtual Mileage تبدیل شود، بهطوری که انرژی مصرف شده در حالتهای غیررانندگی بر اساس نرخ مصرف انرژی خودرو به مسافت معادل تبدیل گردد. مقدار نمایش دادهشده برای این پارامتر باید دارای انحراف نسبی حداکثر ۳٪ نسبت به نتیجه اندازهگیریشده باشد.
تبدیل انرژی غیررانندگی به مسافت معادل کمک میکند تا تصویر دقیقتری از آنچه واقعاً از ظرفیت باتری کاسته شده است در اختیار کاربر قرار گیرد و همچنین امکان مقایسه بهتر بین خودروها و رفتارهای مصرفی مختلف را فراهم میآورد. با این حال، در نسخه افشا شده خلاصهای از استاندارد، شرایط آزمون دقیق برای سناریوهای متفاوت مانند بارهای جانبی مختلف یا وضعیت مصرف در حالت ایستاده بهطور شفاف نیامده است.
اهداف دوام و نمونه عددی: ۸۲٪ پس از ۵ سال و 100,000 کیلومتر
سند استاندارد حداقل سطوح حفظ SOCE برای خودروهای سواری برقی سبک را براساس سن و پیمایش جمعشده مشخص میکند. در نمونهای که در خلاصه منتشر شده آمده، یک باتری که از ابتدا 100 کیلوواتساعت انرژی قابل استفاده داشته باشد، براساس معیارهای ارزیابی باید پس از ۵ سال و پیمایش 100,000 کیلومتر دستکم 82 کیلوواتساعت انرژی قابل استفاده باقی مانده داشته باشد؛ یعنی حداقل 82% از ظرفیت اولیه حفظ شود.
این هدف دوام پایهای بهعنوان یک معیار ملموس برای تولیدکنندگان و بازار دست دوم عمل خواهد کرد، هرچند که متن اعلامی محدود به خودروهای سواری سبک است و اشارهای به گنجانده شدن وسایل نقلیه تجاری، اتوبوسها، کامیونها یا دوچرخههای برقی نکرده است.
زمینه نظارتی و تمایز با استانداردهای اجباری
GB/T 46991.1-2025 بخشی از بسته گستردهتری از استانداردهاست که چین برای پوششدهی کیفیت باتری، بازیافت، ایمنی و مدیریت طول عمر تدوین میکند. این سند بر جنبههای اندازهگیری سلامت باتری، دقت نمایش و ارزیابی دوام تمرکز دارد و از نظر ماهیت با استانداردهای اجباری متمایز است؛ برای مثال GB 38031-2025 که مقررات اجباری مربوط به ایمنی باتری از جمله بندهایی پیرامون فرار حرارتی (thermal runaway) را تعیین میکند، از سوی دیگر جنبههای الزامآور فنی و ایمنی را پوشش میدهد.
بهعنوان یک استاندارد توصیهای، GB/T 46991.1-2025 معیارات ارزیابی را تعریف میکند اما در متن منتشرشده، تحریمهای اجرایی، جرائم اداری یا الزامات فراخوان عمومی مشخص نشدهاند؛ بنابراین سازوکارهای اجرایی و نحوه تطبیق بازار با این معیارها بستگی به تصمیم نهادهای راهبری و نحوه پذیرش صنعت خواهد داشت.
پیامدها برای بازار خودروهای کارکرده و خدمات پس از فروش
وضعیت باتری یکی از فاکتورهای تعیینکننده در قیمتگذاری خودروهای برقی کارکرده، بحثهای مربوط به گارانتی و تصمیمات مالکیت بلندمدت شده است. نگرانیها در مورد تأثیر رفتارهای شارژ، از جمله شارژ سریع مکرر، بر تسریع فرسودگی باتری باعث شده تا نیاز به ارزیابی دقیقتر و استانداردشده سلامت باتری افزایش یابد. تفاوتهای مشاهدهشده بین اطلاعات نمایش داده شده در خودرو و وضعیت واقعی باتری بهخوبی ضرورت وجود روشهای اندازهگیری و ارزیابی یکدست را نشان داده است.
با وجود اینکه استاندارد پیشنهادی راهی برای ایجاد مرجعی مشترک در محاسبه دقت SOCE، محاسبه Virtual Mileage و تعیین معیارهای دوام فراهم میکند، اثرگذاری واقعی آن بر قیمت خودروهای دستدوم، دعواهای گارانتی و الگوهای ارزیابی مصرفکنندگان بستگی به چگونگی پذیرش و اجرای آن توسط خودروسازان، سازمانهای تست و بازار خواهد داشت.
پیامدهای صنعتی و نیاز به زیرساختهای اندازهگیری
اجرای عملی این استاندارد نیازمند توسعه زیرساختهای آزمایشی، اتوماسیون اندازهگیری و توافق روی روشهای مرجع اندازهگیری ظرفیت است. اندازهگیری ظرفیت واقعی باتری میتواند از طریق شارژ و دشارژ کامل، روشهای کولامِترینگ (coulomb counting)، تحلیل امپدانس الکتروشیمیایی یا ترکیبی از این روشها انجام شود؛ هرکدام مزایا و محدودیتهای خود را دارند. برای حصول دقت ۵٪ در مقیاس تولید انبوه، خودروسازان و آزمایشگاهها احتمالاً باید بهسراغ فرآیندهای کالیبراسیون منظم، جمعآوری دادههای تلهمتری و مدلسازی پیشرفته SOH بر پایه یادگیری ماشین بروند.
علاوه بر این، گزارشپذیری دادهها و استانداردسازی پروتکلهای آزمون برای سناریوهای مختلف عملیاتی (شرایط آب و هوایی گوناگون، نرخهای شارژ متغیر، پروفیلهای ترافیکی متفاوت و بارهای جانبی الکتریکی) از جمله چالشهایی است که لازم است توسط نهادهای ذیربط حل شود تا استاندارد بهطور موثری قابل اتکا و قابل پیادهسازی باشد.
تأثیر بر تولیدکنندگان، ارائهدهندگان خدمات و خریداران
برای خودروسازان، رعایت معیارهای نمایش SOCE و Virtual Mileage مستلزم بازطراحی نرمافزارهای مدیریت باتری (Battery Management Systems – BMS)، توسعه الگوریتمهای تخمین ظرفیت و احتمالاً فراهم آوردن امکانات بروزرسانی OTA برای اصلاح محاسبات است. برای شرکتهای خدمات تست و فروشندگان ضمانتهای تکمیلی، این استاندارد میتواند مبنای جدیدی برای صدور گواهی سلامت باتری و تنظیم شروط قراردادهای پس از فروش باشد.
مصرفکنندگان نیز از شفافیت بالاتر سود خواهند برد؛ اطلاعات دقیقتر درباره عمر باقیمانده باتری میتواند تصمیم خرید یا تعویض خودرو را تسهیل کند، ریسک معاملات در بازار دستدوم کاهش یابد و مباحث حقوقی پیرامون ادعاهای تولیدکنندگان در مورد عمر باتری واضحتر شود. با این حال، دستیابی به این مزایا نیازمند آن است که دادهها بهصورت قابل اتکا منتشر شود و استاندارد بهطور گسترده پذیرفته گردد.
چالشها و سوالات بیپاسخ
اگرچه تعیین سقف ۵٪ و ۳٪ برای پارامترهای کلیدی گامی مهم است، اما نکات فنی و اجرایی متعددی باقی میماند: چگونه شرایط آزمایش برای مصارف ایستاده و بارهای جانبی استانداردسازی خواهد شد؟ آیا اقدامات نظارتی برای اطمینان از یکپارچگی نمایشهای تولیدکنندگان وجود خواهد داشت؟ چه اقداماتی برای تضمین شفافیت دادههای تلهمتری و حفاظت از حریم خصوصی کاربران در نظر گرفته میشود؟ پاسخ این سؤالات تعیین خواهد کرد که استاندارد پیشنهادی تا چه حد میتواند به بهبود اعتماد مصرفکننده و ایجاد ثبات در بازار کمک کند.
جمعبندی تحلیلی و افق پیش رو
انتشار جزئیات اجرایی GB/T 46991.1-2025 نشاندهنده افزایش تمرکز چین بر شفافیت و استانداردسازی سلامت باتری خودروهای برقی است. تعیین حداکثر خطای ۵٪ برای SOCE و ۳٪ برای Virtual Mileage همراه با هدف دوامِ نمونهای 82٪ پس از ۵ سال و 100,000 کیلومتر، مبنایی قابل استناد برای سنجش و مقایسه عملکرد باتریها فراهم میآورد. موفقیت اجرای این استاندارد در عرصه عملیانی وابسته به توسعه روشهای اندازهگیری مرجع، سامانههای آزمون و تمایل صنعت به پذیرش این مفاهیم خواهد بود.
در نهایت، اگر این قواعد بهطور مؤثر در زنجیره تأمین و بازار دستدوم نهادینه شوند، میتوانند نقش مهمی در کاهش عدم قطعیتها، افزایش اعتماد مصرفکننده و شکلگیری بازار پایدارتر برای خودروهای برقی ایفا کنند؛ با این وجود مسیر تبدیل یک استاندارد توصیهای به یک واقعیت عملیاتی و قابل اتکا نیازمند همکاری نزدیک میان نهادهای تنظیمگر، تولیدکنندگان و ارائهدهندگان خدمات آزمایشگاهی است.
