امروزه ترکیب موتورهای درونسوز با موتورهای الکتریکی شکلهای مختلفی به خود گرفته است و این تنوع گاهی برای خریداران کمی گیجکننده میشود. اگر بخواهیم ساده بگوییم، سه نوع اصلی خودروهای هیبریدی وجود دارند: هیبریدی ملایم (MHEV)، هیبریدی کامل و هیبریدی پلاگین (PHEV). هرکدام سطح متفاوتی از استفاده از نیروی الکتریکی را ارائه میدهند و درک این تفاوتها به شما کمک میکند تصمیم بهتری هنگام خرید داشته باشید.
هیبریدی ملایم چیست؟
هیبریدیهای ملایم یا همان MHEV سادهترین نوع از خودروهای برقی شده به شمار میآیند. در این سیستم یک موتور درونسوز معمولی وجود دارد، اما به جای استارت سنتی از یک ژنراتور کوچک و همچنین یک باتری لیتیوم-یون مجزا (غیر از باتری ۱۲ ولتی معمولی) استفاده میشود.
وظیفه این مجموعه بیشتر کمک به موتور اصلی است؛ یعنی هنگام شتابگیری به آن یاری میرساند و سیستم استارت-استاپ را نرمتر و کملرزشتر میکند. بنابراین نباید انتظار حرکت مستقل با نیروی برق را از چنین خودروهایی داشت.
مزیت اصلی هیبریدی ملایم کاهش انتشار گازهای آلاینده و بهبود جزئی در مصرف سوخت است. بسیاری از خودروسازان به دلیل قوانین سختگیرانه زیستمحیطی و همچنین بهرهمندی از مشوقهای مالیاتی بر اساس میزان انتشار دیاکسیدکربن، این فناوری را به مدلهای خود افزودهاند.
البته باید پذیرفت که چنین خودروهایی معمولا با گیربکس دستی کمتری عرضه میشوند (که برای برخی رانندگان چندان خوشایند نیست)، اما در مقابل، استارت تقریبا بیصدا و مصرف سوخت بهینهتر، تجربه رانندگی لذتبخشتری به همراه دارد.
هیبریدی کامل چیست؟
خودروهای هیبریدی کامل یک گام فراتر از هیبریدی ملایم هستند. در این مدلها، موتور درونسوز میتواند مانند یک ژنراتور عمل کرده و انرژی لازم را برای شارژ باتری و موتور الکتریکی فراهم کند. باتری این خودروها بزرگتر از هیبریدی ملایم است اما همچنان کوچکتر از مدلهای پلاگین هیبرید.
تفاوت کلیدی اینجاست که یک هیبریدی کامل قادر است مسافت کوتاهی، معمولا یک تا دو کیلومتر را تنها با نیروی برق طی کند. این قابلیت به موتور اجازه میدهد برای مدت کوتاهی خاموش شود و در نتیجه مصرف سوخت کاهش یابد.
در بازار، بیشتر اوقات وقتی از «هیبرید» صحبت میشود منظور همین نوع است. برخی شرکتها نیز آن را با عنوان هیبرید خودشارژ (Self-Charging Hybrid) معرفی میکنند؛ اصطلاحی تبلیغاتی که در اصل تفاوتی با همان هیبریدی کامل ندارد.
هیبرید خودشارژ چیست؟
این واژه بیشتر جنبه بازاریابی دارد. منظور همان هیبریدی کامل است که به کمک سیستم بازیابی انرژی ترمز (Regenerative Braking) بخشی از انرژی حرکتی خودرو را ذخیره کرده و دوباره به باتری منتقل میکند. بنابراین بدون نیاز به اتصال به پریز برق، باتری تا حدی شارژ میشود.
برای نمونه، خودرویی مانند تویوتا کرولا میتواند در شرایط واقعی به مصرفی نزدیک به ۶۰ مایل بر گالن (حدود ۴.۷ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر) دست پیدا کند. این رقم در مقایسه با هیبریدی ملایم بسیار بهتر است. با این حال نباید انتظار حرکت دائمی یا بیپایان با نیروی برق را داشت؛ چراکه در نهایت منبع اصلی انرژی همچنان باک بنزین است.
هیبرید پلاگین؛ گام پیشرفتهتر
خودروهای هیبریدی پلاگین یا همان PHEV پیشرفتهترین گونه هیبریدها محسوب میشوند. در این خودروها از یک باتری بزرگ استفاده شده که شارژ آن تنها با موتور درونسوز یا ترمز احیایی ممکن نیست؛ بنابراین لازم است با کابل به برق متصل شوند.
بسته به مدل خودرو، راننده میتواند چند ده کیلومتر را بهطور کامل با نیروی برق طی کند. به عنوان مثال، مرسدس بنز کلاس C نسخه پلاگین هیبرید تا حدود ۱۱۰ کیلومتر پیمایش الکتریکی دارد؛ هرچند در بیشتر خودروها محدوده پیمایش بین ۳۰ تا ۶۰ کیلومتر است.
اگر باتری مرتبا شارژ شود، راننده میتواند تمام سفرهای روزمره مانند رفتوآمد به محل کار، بردن بچهها به مدرسه یا خریدهای هفتگی را تنها با نیروی برق انجام دهد و از سوخت فسیلی فقط در سفرهای طولانی استفاده کند.
البته این نوع خودروها گرانتر هستند و باتری بزرگ آنها معمولا فضای صندوق عقب یا جای پای سرنشینان عقب را محدود میکند.
مزایا و معایب هرکدام
- هیبریدی ملایم (MHEV): مصرف سوخت کمتر و آلایندگی پایینتر بدون نیاز به تغییر عادت رانندگی. اما فاقد توانایی حرکت مستقل با برق.
- هیبریدی کامل (یا خودشارژ): کاهش بیشتر مصرف سوخت، امکان حرکت کوتاه مدت با نیروی برق و آرامش بیشتر در رانندگی. در مقابل، هزینه خرید بالاتر نسبت به هیبریدی ملایم.
- هیبریدی پلاگین (PHEV): بیشترین صرفهجویی در مصرف سوخت و امکان پیمایش نسبتا طولانی با برق در صورت شارژ منظم. اما قیمت بالا، کاهش فضای کابین و نیاز دائمی به شارژ از معایب آن است.
همچنین باید توجه داشت که مصرف سوخت اعلام شده توسط کارخانهها، گاهی تا سه رقمی تنها در صورت شارژ مرتب باتریها امکانپذیر است. در غیر این صورت، خودرو عملا مانند یک ماشین معمولی عمل میکند اما با وزنی بیشتر که نتیجهاش افزایش مصرف خواهد بود.
موضوع معافیتها و مالیاتها
تا پایان سال ۲۰۲۴ میلادی (۱۴۰۳ شمسی)، بسیاری از خودروهای برقی و هیبریدی مشمول مالیات جادهای (VED) کمتری بودند. همچنین در بخش خودروهای سازمانی، نرخهای مالیات بر مزایا (BIK) برای خودروهای برقی و پلاگین هیبرید به مراتب جذابتر از خودروهای بنزینی و دیزلی تعیین شده است. البته این موضوع بیشتر برای کشورهایی غیر از ایران مربوط است. اما در ایران نیز برخی مشوقها نظیر تعرفه پایینتر واردات در خودروهای برقی و مالیات مناسبتر را شاهد هستیم.
کدام نوع برای من مناسبتر است؟
انتخاب نوع هیبرید به سبک زندگی و نوع استفاده شما از خودرو بستگی دارد:
- اگر بیشتر سفرهای شما کوتاه و درونشهری است و امکان شارژ روزانه دارید، پلاگین هیبرید بهترین انتخاب خواهد بود.
- اگر به دنبال راهحلی کمدردسر هستید و نیازی به پیمایش برقی ندارید، هیبریدی ملایم یا کامل کفایت میکند.
- در صورتی که سفرهای طولانی با خودرو دارید و نمیخواهید درگیر شارژ باتری شوید، هیبریدی کامل گزینهای متعادل به حساب میآید.
البته باید در نظر داشت که همه هیبریدها برای کشیدن تریلر یا کاروان مناسب نیستند و توان یدککشی آنها معمولا کمتر از مدلهای غیرهیبریدی است.
آیا بهتر نیست مستقیما سراغ خودروی تمامبرقی برویم؟
بسیاری از خریداران در نهایت به این نتیجه میرسند که اگر بخش زیادی از سفرهایشان با برق انجام میشود، انتخاب خودروی تمامبرقی (EV) منطقیتر است. گرچه این خودروها گرانتر هستند، اما در عوض هزینه نگهداری پایینتر و آلایندگی صفر دارند.
بزرگترین نگرانی معمولا موضوع شارژ در سفرهای طولانی است. با وجود اینکه زیرساختها در کشورهایی مانند ایران هنوز کامل نشده و گاهی مشکلاتی مانند خرابی شارژرها گزارش میشود، اما با برنامهریزی صحیح و دسترسی به شبکههایی مانند سوپرشارژرها، بسیاری از رانندگان بدون مشکل از خودروی برقی خود استفاده میکنند.
در نهایت میتوان گفت که هر سه دسته هیبریدی ملایم، هیبریدی کامل و پلاگین هیبرید در جایگاه خود مزایا و معایبی دارند و انتخاب میان آنها کاملا به سبک رانندگی، نیازهای روزمره و شرایط شما بستگی دارد. آنچه مسلم است، این فناوریها پلی میان خودروهای سنتی و برقی کامل به شمار میآیند و میتوانند مسیر حرکت به سمت آیندهای پاکتر و کممصرفتر را هموار کنند.
حالا نوبت شماست: به نظر شما کدام نوع از خودروهای هیبریدی برای شرایط کشور و سبک رانندگی ما مناسبتر است؟ تجربه یا دیدگاهی در این زمینه دارید؟ خوشحال میشویم نظر خود را در بخش دیدگاهها با ما و دیگر مخاطبان در میان بگذارید.
مطالب مرتبط:
