خودروهای خودران یکی از مهمترین دستاوردهای صنعت حملونقل به شمار میروند و بسیاری معتقدند آینده جابهجایی شهری به این فناوری وابسته است. با این حال، همزمان با گسترش خودروهای هوشمند، نگرانیهایی درباره امنیت سایبری آنها نیز افزایش یافته است. یکی از رایجترین پرسشها این است که آیا امکان هک شدن خودروهای خودران وجود دارد و آیا هکرها میتوانند کنترل خودرو را در اختیار بگیرند؟
پاسخ کوتاه این است که از نظر تئوری چنین احتمالی وجود دارد، اما در عمل اجرای چنین حملاتی بسیار دشوارتر از چیزی است که معمولا در فیلمها یا اخبار به تصویر کشیده میشود. خودروسازان طی سالهای اخیر سامانههای امنیتی پیشرفتهای را برای محافظت از خودروها توسعه دادهاند و استانداردهای جدید نیز آنها را ملزم به رعایت الزامات سختگیرانه امنیت سایبری کرده است.
خودروهای امروزی را میتوان رایانههایی متحرک دانست که به انواع حسگرها، نرمافزارها و ارتباطات اینترنتی مجهز هستند. همین قابلیتها امکانات گستردهای در اختیار راننده قرار میدهند، اما در صورت وجود ضعف امنیتی، میتوانند به نقطهای برای سوءاستفاده تبدیل شوند. البته سازندگان خودرو برای هر یک از این تهدیدها راهکارهای حفاظتی ویژهای در نظر گرفتهاند.
آسیبپذیریهای نرمافزاری
سامانههای رانندگی خودکار بر پایه میلیونها خط کدنویسی توسعه یافتهاند و مانند هر نرمافزار دیگری ممکن است گاهی آسیبپذیریهایی در آنها کشف شود. یکی از مشهورترین نمونهها در سال ۱۳۹۴ رخ داد؛ زمانی که پژوهشگران امنیت سایبری موفق شدند از طریق سیستم سرگرمی یک خودروی جیپ، برخی عملکردهای آن را از راه دور کنترل کنند. این اتفاق نقطه عطفی برای صنعت خودرو بود و باعث شد شرکتها توجه بیشتری به امنیت نرمافزارهای خود داشته باشند.
امروزه خودروها از دیوارههای امنیتی دیجیتال استفاده میکنند تا بخشهای حیاتی مانند ترمز و فرمان از سیستمهای سرگرمی و ارتباطی کاملا جدا باشند. همچنین بهروزرسانیهای نرمافزاری منظم، آسیبپذیریهای احتمالی را برطرف میکنند.
فریب دادن حسگرهای خودرو
خودروهای خودران برای درک محیط اطراف از دوربین، رادار و حسگر لیزری لیدار (LiDAR) استفاده میکنند. پژوهشهای مختلف نشان دادهاند که در شرایط خاص میتوان این حسگرها را با علائم یا الگوهای غیرعادی دچار خطا کرد؛ برای مثال، تغییر شکل برخی علائم راهنمایی یا استفاده از نور لیزر ممکن است باعث برداشت اشتباه سامانه شود.
برای مقابله با این موضوع، خودروسازان از فناوری «ادغام حسگرها» استفاده میکنند. در این روش، اطلاعات دریافتی از چندین حسگر با یکدیگر مقایسه میشود و اگر دادهای با سایر اطلاعات مطابقت نداشته باشد، سامانه آن را نادیده میگیرد.
اختلال در GPS و ارتباطات
خودروهای هوشمند برای مسیریابی دقیق و دریافت اطلاعات ترافیکی به سامانههای موقعیتیابی و ارتباطات آنلاین وابسته هستند. از نظر تئوری، ارسال سیگنالهای جعلی یا ایجاد اختلال در ارتباطات میتواند موقعیت خودرو را دچار خطا کند.
با این حال، سیستمهای جدید از روشهای پیشرفته برای شناسایی سیگنالهای غیرواقعی بهره میبرند و ارتباطات میان خودرو و سرورها نیز با فناوری رمزنگاری محافظت میشود تا تنها منابع معتبر امکان تبادل اطلاعات را داشته باشند.
امنیت خودروهای خودران چگونه تامین میشود؟
در سالهای اخیر، امنیت سایبری به یکی از مهمترین بخشهای طراحی خودرو تبدیل شده است. استاندارد بینالمللی ISO/SAE 21434 چارچوبی برای طراحی، توسعه و آزمایش نرمافزارهای ایمن ارائه میدهد و مقررات UNECE R155 و R156 نیز خودروسازان را ملزم کردهاند سامانههای مدیریت امنیت سایبری و بهروزرسانیهای امن نرمافزاری را در محصولات جدید خود پیادهسازی کنند.
همچنین سازمانهای نظارتی مانند اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA) دستورالعملهایی برای ارزیابی تهدیدهای سایبری، حفاظت از دادهها و آزمایش امنیت خودروها منتشر کردهاند. این اقدامات باعث شده احتمال نفوذ موفق به خودروهای جدید نسبت به گذشته به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کند.
رانندگان چگونه میتوانند امنیت خودرو را افزایش دهند؟
اگرچه بخش عمده امنیت خودرو بر عهده سازنده است، اما کاربران نیز نقش مهمی در حفظ امنیت دارند. نصب بهروزرسانیهای نرمافزاری، استفاده از اپلیکیشنها و تجهیزات جانبی معتبر، فعال کردن احراز هویت دومرحلهای برای حساب کاربری خودرو و توجه به فراخوانهای امنیتی شرکتهای سازنده، از مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند احتمال سواستفاده را کاهش دهند.
آیا باید نگران هک شدن خودروهای خودران باشیم؟
در شرایط فعلی، پاسخ منفی است. بیشتر نمونههایی که درباره هک خودروها منتشر میشوند، حاصل آزمایشهای کنترلشده پژوهشگران امنیت سایبری هستند و هدف آنها شناسایی نقاط ضعف پیش از سواستفاده مجرمان است. همین تحقیقات باعث شده خودروهای امروزی نسبت به گذشته امنیت بسیار بیشتری داشته باشند.
در نهایت، اگرچه هیچ سامانه دیجیتالی را نمیتوان کاملا غیرقابل نفوذ دانست، اما خودروهای خودران با بهرهگیری از استانداردهای امنیتی، رمزنگاری پیشرفته و سامانههای حفاظتی چندلایه، در برابر حملات سایبری مقاومتر از همیشه هستند. به همین دلیل، برای اغلب کاربران، احتمال مواجهه با چنین حملاتی بسیار ناچیز است و آینده خودروهای هوشمند بیش از هر زمان دیگری بر پایه امنیت و اعتماد شکل میگیرد.
